معنی جهاد در اسلام تلاش و مبارزه و فعالیت برای برطرف کردن آنچه موجب دشمنی با خداوند است و فساد آور است و جهاد انواع مختلفی دارد که مواردی از آن مربوط به اعتقادی و سیاست حاکمیت و امت و ملت است و از جمله موارد دیگر جهاد در امر نفس خود انسان است و با اینکه مبارزه با دشمنان خداوند به فتوای مراجع دینی و یا پیامبر اکرم سلام الله علیه واجب الامر و فریضه واجب است اما نوع دیگر جهاد که بسیار ضروریست و می تواند در پیشگیری یا رفع وجود فساد در انسان مؤثر واقع باشد جهاد با نفس است، در این رابطه در رهنمودی حکیمانه آمده است: حضرت امام صادق علیه السّلام فرمود: پیامبر علیه السّلام گروهی را به جنگ با کفار فرستاد و چون بازگشتند، فرمود: خوشا به حال مردمی که جهاد کوچک را به پایان رسانده و جهاد بزرگتر برایشان باقی است! سؤال شد: ای رسول خدا! جهاد بزرگتر کدام است؟ فرمود: جهاد با نفس! کتاب جهاد با نفس، صفحۀ شانزده جهاد با نفس ، جهادی بزرگتر از مبارزه با کفار دانسته شده است، این سخن قصار نشان می دهد جهاد با نفس که منجر به تزکیه نفس و تقوا می گردد، در جایگاه و ارزشمندی با اهمیت تر و بالاتر از جهاد با کفار قرار دارد. به فردی که جهاد با نفس را انجام می دهد ، مجاهد هم می گویند، در راین رابطه در سخن حکیمانه ای چنین آمده است: پیامبر اکرم علیه السّلام فرمود مجاهد کسی است که با نفس خویش جهاد کند. کتاب جهاد با نفس، صفحۀ نوزده و البته جهاد با نفس در رهنمودی دیگر جهاد با نفس از بهترین نوع جهاد بیان شده است و در این رابطه در رهنمودی حکیمانه آمده است: امام کاظم علیه السّلام از پدرانش نقل فرمود که حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام به نقل از حضرت محمد علیه السّلام فرمود: بهترین جهادّ جهاد کسی است که با نفس خویش مبارزه کند. کتاب جهاد با نفس، صفحۀ نوزده جهاد با نفس به تعریفی غلبه بر نفس است و به عبارتی غلبه بر خواسته های نفس امری ضروری دانسته شده است و در رهنمودی حکیمانه آمده است: از سخنان رسول خدا علیه السّلام این بود که می فرمود: قوی و استوار آن کسی است که بر نفس خویش غلبه کند. کتاب جهاد با نفس، صفحۀ هیجده غلبه بر نفس موجب قوت و استوار انسان است و در واقع انسان باید مالک نفس خود باشد و نفس خود و رفتار و خواسته های آن را بخودی خود واگذار ننماید و آنرا باید در مالکیت خود مدیریت خداپسندانه نماید تا دچار انجام کار حرام و سزاوار چشیدن و بهره مندی از آتش جهنم نگردیم. در این باره در رهنمودی حکیمانه آمده است: حضرت امام صادق علیه السّلام فرمود: هر کس بر نفس خویش هنگام ذوق، رغبت، ترس، خشم و خشنودی مالک شود، خداوند جسد او را بر آتش حرام می کند. کتاب جهاد با نفس، صفحۀ نوزده از جمله مواقعی که انسان باید مالک نفس خویش باشد و بر آن غلبه داشته باشد، هنگام ذوق، رغبت، ترس ، خشم و خشنودی انسان می باشد البته انسانی که می خواهد بر نفس خویش غلبه نماید و یا طبابت نماید و آنرا مدیریت نماید باید عموم کارهای خود را تحت فرمان الهی قرار دهد و چنین انسانی هم باید در رابطه با خواست خداوند و فرمان و رهنمود الهی دانش داشته باشد و هم از سرکشیهای نفس و رفتار غیر الهی و غیر خداپسندانه را بشناسد و توجّه به این موضوع مهم مستلزم برخورداری و بهره مندی دانش لازم در رابطه با خواست خداوند از جمله فضائل و رذائل نیتی و گفتاری و رفتاری نفس است، باید توجّه داشت که مبارزه با نفس بخودی خود حاصل نمی شود مگر اینکه از دانش و آگاهی به فضائل اخلاقی و رذائل اخلاقی و خواسته ای رذیلانه نفس و مسائل و خواسته های نفسانی که غیر از خواست خداپسندانه است هر چند موجب رضایت آنی نفس باشد شناخت کافی ولازم داشته باشید. در رهنمود حکیمانه چنین آمده است: امام صادق علیه السّلام به مردی فرمود: همانا تو بر خودت طبیبی و برای تو بیماریت بیان شده است، و نشانه سلامتی بر تو شناسانده گشته، و به دارویت راهنمائی شده ای ، پس بنگر که چگونه از نفست مراقبت نمائی! کتاب جهاد با نفس، صفحۀ هفده بنابراین شناخت و اشراف بر مسائل و بیماریهای نفس و نشانه های سلامتی نفس و داروی درمان نفس جزء مستلزمات طبابت و مراقبت از نفس محسوب می گردد. به منظور آشنائی و شناخت مراقبت و جهاد با نفس افراد تحت شعاع برخورداری از سیاستگزاریها و محتوای آموزشی و تعلیم و تربیتی و فرهنگ سازی نوشتاری و گفتاری و دیداری ضرورت دارد دستگاههائی که مسئولیت متوجه شان هست، افراد را از کودکی تا بزرگسالی با دانش و مهارتهای لازم جهاد با نفس آشنا و توانمند نمایند. بنابراین این امر مهم متوجه آموزش و پرورش ، آموزش عالی، حوزههای فرهنگی ، حوزه علمیه، و رسانه ها و وزارت ارشاد اسلامی و خانوادههای محترم می باشد که برای تعالی نفسانی نقش آفرینی عالمانه و مفیدی داشته باشند. گل افشان گل محمدی